Japonya Devlet Yapısı
İmparatorluk Ailesi /
Siyasi Partiler / Yürütme
/ Yargı / Ulusal Güvenlik
Japon Anayasası 3 Kasım 1946'da resmen ilan edildi
ve 3 Mayıs 1947'de yürürlüğe girdi. Anayasa'da, Japon halkı demokratik
düzen ve barış ideallerini desteklemeyi taahhüt etmektedir. Anayasa'nın
başında şu ibare vardır: "Biz, Japon halkı, her zaman için
baskı ve taassubun, zulüm ve köleliğin dünyadan uzak tutulması ve
barışın korunması için mücadele ederek, uluslararası toplumda şerefli
bir yere sahip olmak isteğindeyiz."
Anayasa'ya göre,
- İmparator, halkın birliğinin ve devletin sembolüdür. Hükümran
güç halkın elindedir.
- Japonya savaşı mutlak bir hak olarak reddeder. Ayrıca, gücün diğer
milletlerle münakaşa etmek için kullanılmasını ve yönlendirilmesini
de reddeder.
- Temel insan hakları, ebediyen ve dokunulamaz şekilde garanti altına
alınmıştır.
- Eski Asilzadeler Meclisi'nin yerini, üyeleri, Temsilciler Meclisi
üyeleri gibi halk tarafından seçilen Senato almıştır. Senato'nun
Temsilciler Meclisi'ne üstünlüğü vardır.
- Yürütme yetkisi, topyekün Parlamento'ya karşı sorumlu olan Kabine'nindir.
- Anayasa'da kararlaştırılan durumlar dışında Imparator'un hükümetle
ilgili yetkisi yoktur. Bunun yanısıra, örneğin, Başbakanı ve Yargıtay
baş hakimini atar. Ancak, Başbakan ilk önce Parlamento tarafından,
baş hakim de Kabine tarafından belirlenir. İmparator'un ayrıca halk
adına kanun ve anlaşmaları yürürlüğe koymak, Parlamento'yu toplantıya
çağırmak ve Kabine'nin tavsiye ve tasvipleri doğrultusunda şeref
nişanı vermek gibi görevleri mevcuttur.
Japonya, başkent Tokyo da dahil olmak üzere 47 eyalete ayrılmıştır.
Eyaletler, şehirler, kasabalar ve köyler yerel yönetimlerin idaresindedir.
Eyalet valileri ile şehir, kasaba ve köy belediye başkanları, yerel
meclislerin üyeleri gibi, ilgili bölgeye kayıtlı seçmenler tarafından
seçilir.
İmparatorluk Ailesi
İmparator Hirohito'nun vefatı üzerine 7 Ocak 1989'da Akihito, Japon
İmparatoru olarak tahta geçti. Milletvekilleri ile yaptığı ilk resmi
görüşmede İmparator Akihito, Anayasa'ya bağlı kalacağına söz verdi
ve ulusun daha da kalkınması, dünya barışı, halkın refahını tesis
konularında isteklerini ifade etti. İmparator Hirohito ve İmparatoriçe
Nagako'nun ilk oğlu olan İmparator Akihito 23 Aralık 1933'de Tokyo'da
dünyaya geldi. Veliaht Prens Akihito 1952'ye kadar Gakushuin Lisesi'nde
ilk ve orta öğrenimini tamamladı ve 1956'ya kadar Gakushuin Üniversitesi'nde
eğitim gördü. Nisan 1959'da, Shoda Michiko ile evlendi.
Savaş sonrası asilzadelik kaldırıldı ve yalnızca İmparatorluk Ailesi
üyelerinin asil sıfatlarını kullanmasına izin verildi. Eski İmparator
Hirohito'nun evlenen kızları imparatorluk sıfatlarını terketmişlerdir.
sayfa başı
Siyasi Partiler
Japonya'nın ilk siyasi partisi Aikoku Koto (Yurtsever Partisi) 1874'de
kurulmuş ve hemen ardından hükümetten temsili yasamanın kabul edilmesi
talebinde bulunmuştur. Ülkede ilk genel seçimler bundan 16 yıl sonra
l Temmuz 1890'da yapılmış ve parlamento ilk toplantısını aynı yıl
29 Kasım'da yapmıştır. Japonya'da kurulmuş olan bu parlamento Asya'nın
ilk ulusal yasama organıdır.
Sonraki yıllarda siyasi partilerin içişlerindeki rolü arttı; ancak,
II. Dünya Savaşı'nı hazırlayan dönemde milliyetçiliğin tırmanışı
partilerin etkisinin azalmasına ve nihayet geçici olarak kapatılmalarına
neden oldu.
Günümüzde Japonya'daki en büyük 6 siyasi parti şunlardır: Liberal
Demokratik Parti, Japonya Sosyalist Partisi, Komeito, Demokratik
Sosyalist Parti, Japonya Komünist Partisi ve Birleşmiş Sosyal Demokratik
Parti.
Japonya'nın en büyük tutucu grubu olan iktidardaki
Liberal Demokratik Parti, II. Dünya Savaşı'ndan sonra 1955'de iki
tutucu partinin birleşmesiyle kuruldu. LDP, 1955'den beri kesintisiz
olarak iktidarda kalmıştır. Parti Başkanı, LDP'nin Temsilciler Meclisi'ndeki
ve Senato'daki üyeleri tarafından iki yıllık bir dönem için seçilir.
Başkanlık için dört veya daha fazla aday olduğunda parti üyeleri
arasında direkt oylama ile yapılan birinci seçimde ilk üç aday belirlenir
ve sonra başkan bu üç aday arasından LDP'nin Parlamento üyeleri
tarafından seçilir. Uygulanmakta olan parti kurallarına göre başkan
bu görevde iki dönemden fazla kalamaz.
Japonya Sosyalist Partisi, ilk olarak, savaş öncesinde farklı emekçi
partilerin birleşmesi ile Kasım 1945'de kurulmuştur. 1951'de sol
ve sağ kanatlara ayrıldıktan sonra, Ekim 1955'de ikinci bir birleşme
olmuştur. Amacı mevcut Anayasa'yı desteklemenin yanısıra "barışçı
ve demokratik devrim" vasıtasıyla sosyalizmin gerçekleştirilmesidir.
Temmuz 1986'da Doi Takako JSP'nin başkanlığına seçilmiş ve böylece
Japonya'da başlıca siyesi partilerden birinin başına getirilen ilk
kadın olmuştur.
Komeito (Temiz Hükümet Partisi), Budizm'in Nichiren Shoshu mezhebinin
bir uzantısı olan Soka Gakkai'in siyasi kolu olarak Kasım 1964'de
kurulmuştur. Ocak 1967'de katıldığı ilk genel seçimlerde, 25 üyesinin
Temsilciler Meclisi'ne seçilmesi başarısını göstermiştir. Komeito,
bundan böyle dinden bağımsız olduğunu ilan etmiştir, "insancıl
sosyalizm" kavramına dayalı refah bir toplum yaratmak hedefleri
arasındadır
Demokratik Sosyalist Parti, Ocak 1960'da bir yıl önce JSP'den kopan
bir grup tarafından kuruldu. Demokratik yöntemlerle sosyalist toplumun
yaratılmasına kendini adayan parti, aşırı ideolojilere karşıdır.
Parti programı uyarınca "solda ve sağda kapitalist ve totaliter
rejime karşı koymak" için çaba harcayan DSP, bir sınıf partisi
değil, "çeşitli toplumsal gruplar arasında menfaat farklılığını
ve aynı zamanda ortak ulusal menfaatlerin varlığını kabul eden popüler"
bir partidir.
Japonya Komünist Partisi, Temmuz 1922'de siyasi yeraltı cemiyeti
olarak kuruldu. II. Dünya Savaşı'ndan sonra resmi bir parti olarak
ortaya çıktı. Parti, "halkın demokratik devrimi ve sonraki
sosyalist devrim" yoluyla Japonya'da komünist topluma geçilmesini
amaçlar. Birleşmiş Sosyal Demokrat Parti, Sosyalist Parti'den önceki
yıl çekilen üç parlamento üyesi ve Sosyalist Vatandaşlar İttifakı'nın
üç parlamento üyesinden oluşan iki küçük politik grubun birleşmesiyle
Mart 1978'de resmen kuruldu. Amacı "yeni ve liberal sosyalizm"i
gerçekleştirmektir.
sayfa başı
Yürütme
Yürütme yetkisi, başbakan ve en çok 20 devlet bakanından oluşan
ve tamamen Parlamento'ya karşı sorumlu olan kabineye verilmiştir.
Parlamento üyesi olmak zorunda olan ve parlamento tarafından belirlenen
Başbakan, sivil ve büyük çoğunluğu Parlamento üyeleri arasından
olmak üzere devlet bakanlarını atamak ve görevden almak yetkisine
sahiptir.
Temsilciler Meclisi'nin Hükümete güven önergesini reddettiği veya
güvensizlik önergesini kabul ettiği durumlarda, eğer Temsilciler
Meclisi 10 gün içinde feshedilmemişse, kabinenin istifa etmesi gerekir.
Mart 1988 tarihi itibariyle Japonya'da Başbakanlığın yanısıra 12
bakanlık ve 32 teşkilatta 273 bini Savunma Güçleri personeli olmak
üzere toplam 1 milyon 180 bin dolayında memur çalışmaktadır. Bunlara
ek olarak devletin resmi hesaplarının yıllık kontrolünden sorumlu
olan Sayıştay da bağımsız anayasal bir kuruluştur.
sayfa başı
Yargı
Hükümetin yasama ve yürütme yetkilerinden tamamen bağımsız olan
hukuk sisteminde, Yargıtay, 8 yüksek mahkeme, Hokkaido dışında tüm
eyaletlerde, 4 mahkeme ve l jürisiz mahkemeden oluşan birer bölge
mahkemesi kurulmuştur. Bunlara ek olarak pekçok aile mahkemeleri
mevcuttur.
Yargıtay bir başhakim ve 14 hakimden kuruludur. Kabinenin belirlediği
başhakimi İmparator atar. Diğer 14 hakimin ataması kabine tarafından
gerçekleştirilir. Yargıtay hakimlerinin atamaları; atanmalarını
izleyen ilk Temsilciler Meclisi genel seçimleriyle birlikte yapılan
ulusal referandumla yenilenir. On yıllık dönemden sonra hakimlerin
yeniden atanmaları aynı şekilde tekrarlanır. Yargıtay, kanun, düzen,
nizam ve resmi işlerin anayasaya uygunluğunun karara bağlandığı
en yüksek mahkemedir.
sayfa başı
Ulusal Güvenlik
İkinci Dünya Savaşı Japonya'nın Hiroşima ve Nagazaki şehirlerine
atılan birer atom bombasıyla sona ermiştir. Japonya, atom bombasının
atıldığı, nükleer silahın etkilerini birebir yaşayan tek ülkedir.
Bu durum, ülkenin ulusal güvenlik politikasını biçimlendiren en
önemli unsurdur. Anayasa'ya da damgasını vuran bu tarihi olgu doğrultusunda
Japonya komşularına hiçbir zaman tehdit unsuru olamayacak, ancak
etkin bir savunmayı da sağlayacak bir askeri güç oluşturma politikası
güdegelmiştir. Öte yandan, nükleer silaha sahip olmamak, bunları
üretmemek ve bunların ülkeye girişine izin vermemek biçiminde özetlenen
üç nükleer ilke, Japon ulusal güvenlik politikasının temel taşlarını
oluşturur. Ülkenin mevcut güvenlik politikasının üç temel direği
ise şunlardır: Japonya-ABD Karşılıklı İşbirliği ve Güvenlik Antlaşması'na
dayalı yakın bir ittifakı sürdürmek, sürdürülebilir bir savunma
yeteneğini amaçlayan Savunma Güçleri'nin modernizasyonu ve daha
barışçı, istikrarlı bir uluslararası ortamının yaratılması için
aktif bir diplomasi izlemek
sayfa başı
Kaynak: Türk Japon Vakfı
|
